عنوان:گفته‌ها و ناگفته‌ها
خلاصه:متن‌ گفت‌ و شنودهائي‌ است‌ كه‌ در قالب‌ مصاحبه‌، طيّ چهل‌ سال‌ گذشته‌ صورت‌ گرفته‌ و در روزنامه‌ها و مجلهّها انتشار يافته‌ است‌. موضوع‌ آنها همان‌ مسائل‌ اجتماعي‌ و فرهنگي‌ است‌ كه‌ ذهن‌ها را به‌ خود مشغول‌ مي‌داشت‌.
نخستين‌ بار در سال‌ 1357 مجموع‌ آنها تحت‌ عنوان‌ «گفتگوها» از جانب‌ انتشارات‌ «توس‌»منتشر شد.چند سال بعداز 57 نیز بر آنها اضافه گردید به نام (گفته ها و نا گفته ها) به تجدید چاپ‌ در آمد.
در مقدّمة‌ آخرين‌ چاپ‌ (1374) آمده‌ است‌:
- «مقتضياّت‌ تازه‌اي‌ كه‌ بر اثر پيشرفت‌ علم‌ و تكنولوژي‌ پديد آمده‌، ملّت‌ها را با تبدّل‌ سريع‌ روبرو كرده‌ است‌ و از اين‌ حيث‌ گاه‌ كنش‌ها و واكنش‌ هائي‌ ديده‌ مي‌شوند كه‌ حيرت‌انگيز است‌ و از شگرف‌ بودن‌ ماجرا حكايت‌ دارد.»
- «ملّت‌ها در دنياي‌ امروز حكم‌ سربازان‌ چترباز پيدا كرده‌اند كه‌ بر لب‌ دريچة‌ خروج‌ ايستاده‌اند و جز اين‌ راهي‌ ندارند كه‌ بپرند به‌ سوي‌ سرزمين‌ مقصود. اگر واپس‌ بزنند، محاكمه‌ و مجازات‌ خواهند شد، و محاكمه‌گر و مجازات‌گر، زمانه‌ است‌؛ انعطاف‌ناپذير و سنگدل‌.»
- «آنچه‌ طيّ اين‌ سي‌ سال‌ و در اين‌ دو دوران‌ متفاوت‌، در اين‌ «گفت‌ و شنودها» به‌ گفتن‌ آمده‌ - و ناگفته‌هايش‌ بيشتر از گفته‌هايش‌ است‌ - چون‌ گوينده‌اش‌ چشمداشت‌ و توقّعي‌ نداشته‌، تا حدّ ممكن‌ آزاد حركت‌ كرده‌ و از اين‌ كوشش‌ باز نايستاده‌ كه‌ بر پايه‌ها دست‌ بسايد. مسئله‌ اين‌ بود كه‌ ارزش‌ انساني‌ از آخرين‌ پايگاه‌ خود فرو نيفتد.»
- «اين‌ يك‌ دل‌ مشغولي‌ بزرگ‌ و مداوم‌ است‌. ايران‌ قدري‌ با كشورهاي‌ ديگر فرق‌ دارد. وقتي‌ فردوسي‌ مي‌گفت‌: « دريغ‌ است‌ ايران‌... » از ته‌ دل‌ و از زبان‌ تاريخ‌ هميشگي‌ اين‌ مُلك‌ مي‌گفت‌.»
- «اين‌ مجموعه‌، چنانكه‌ ديده‌ مي‌شود حاوي‌ دو بخش‌ است‌: نيمة‌ «امروزين‌» كه‌ مربوط‌ به‌ اين‌ سالهاست‌، و نيمة‌ «ديروزين‌» كه‌ سالهاي‌ پيش‌ از انقلاب‌ را دربر مي‌گيرد... بديهي‌ است‌ كه‌ هنگام‌ خواندن‌، بايد تاريخ‌ گفتن‌ را در نظر داشت‌.»
اين‌ اشاره‌ نيز هست‌:
«در عرف‌ بين‌ الملل‌ مطبوعات‌، پاسخ‌ به‌ سؤال‌ و پذيرش‌ گفت‌ و شنود مطبوعاتي‌، به‌ هيچ‌ وجه‌ نشانة‌ آن‌ نيست‌ كه‌ پاسخ‌ دهنده‌ با خطّ مشي‌ و شيوة‌ سياسي‌ و اجتماعي‌ و فرهنگي‌ نشريّة‌ سؤال‌ كننده‌ موافق‌ بوده‌ و يا با آن‌ همكاري‌ داشته‌ باشد.»
(چاپ‌ نخست , 1357 ,انتشارات توس ,چاپ‌دوم,1375,انتشارات یزدان)
آنچه‌ در اين‌ كتاب‌ آمده‌ است‌ :
بخش‌ امروزين‌
آداب‌ ملّي‌ و تفكّر مردم‌
شرق‌ زدگي‌ و غرب‌ زدگي‌
فرهنگ‌ و انقلاب‌
ادب‌ امروز
ايراني‌ كيست‌؟
اشتغال‌ قلم‌، گفتار و كردار
چند و چون‌ زبان‌ و ادب‌ فارسي‌
علم‌، فرهنگ‌، وفاق‌ اجتماعي‌
احساس‌ وابستگي‌ به‌ كشور،شرط‌ مقابله‌ با تهاجم‌ فرهنگي‌ است‌.
بخش‌ ديروزين‌
مطبوعات‌، ادب‌ گذشته‌ و امروز
زن‌، عشق‌، تجدّد
نسل‌ جوان‌، فرهنگ‌ و تاريخ‌ ايران‌
آنچه‌ نوشته‌ام‌، جوانان‌ و جامعه‌
ادبيّات‌ امروز، غوغاي‌ نقد
آموزش‌ عالي‌، دانشگاه‌
ترجمه‌، سياست‌ و هنر
خوشبختي‌، عشق‌، جوانان‌...
دربارة‌ آزادي‌

کتاب ها فصلنامه هستی دست نوشته ها اشعار گفتمان همایش در نگاه یاران سفرهای خارجی