عنوان:
چهار سخنگوي وجدان ايران
خلاصه:
دربارة چهار سخنور : فردوسي، مولوي، سعدي و حافظ.
سخن بهتر از گوهر نامدار
«فردوسي»
فردوسي به عنوان «سخنگوي پيروزي نيكي بر بدي»، مولوي «سخنگوي يگانگي انسانها»، سعدي «سخنگوي ضميرآگاه ايراني» و حافظ «سخنگوي ضمير ناآگاه ايراني».
مجموعة چهار سخنراني بوده است كه طيّ 9 جلسه در تابستان 1379 در «شهركتاب» ايراد شد. سخنرانيها به طرز شفاهي و نانوشته بود و در پايان هر جلسه با تعدادي سؤال و جواب همراه گرديد.
مجموع آنها از نوار پياده شد و سپس به صورت كتاب درآمد.
در ديباچة آن آمده است:
- «چهار گويندة بزرگي كه در اين جااز آنها ياد كرديم، نموداري از ناميرائي آتش ايران هستند. ادب فارسي در مجموع، رو به گشايش، روشنائي و گرمي داشته، رو به جستجو. اگر ايراني در اين دوره از تاريخ خود وقت خود را به سخن گوئي گذرانده، براي آن است كه راه كردار در برابرش خالي از سنگلاخ نبوده... اكنون ديگر زمان آن رسيده كه از حرف بازآيد و به كردار روي برد؛ ناگزير است چنين كند، زيرا ادامة هستيش در گرو آن است.»
«در دوران بعد از اسلام وزنة فرهنگ ايراني و نبوغ ايراني بيشتر از هر چيز بر شعر متمركز گشت. اكنون بايد ببينيم كه در روزگار ما، با دگرگوني شگرفي كه در كار دنيا راه يافته، چه پيامي ميتوانيم از اين آثار بگيريم. اين پيام حالت دوگانه دارد: از يك سو ميكشد ما را به طرف ارتفاع، به جانب معنويّتي لطيف... امّا از سوي ديگر بايد مراقب باشيم كه به لاي لاي شعر در خواب نرويم. از بيدار بودن بازنمانيم. تفكّر اشراقي، اگر به انحطاط بيفتد، به نازائي و آشفتگي سرميزند. بايد كشانده شود به منطق و نظم تا موازنهاي ميان عقل و احساس پديد آيد. نيازهاي دنياي امروز نيروي عقلاني تازهاي ميطلبد.»
-- «شعر فارسي چون محصول تجربة ممتدّ قوم ايراني در سرزميني پرحادثه است، هيچ حرفي نيست كه ناگفته گذارده باشد، هيچ زاويهاي از زواياي تأمّل نيست كه نكاويده باشد...»
- «در ادب فارسي آميختگي عجيبي از شادي و اندوه ديده ميشود. از يك سو در طبع ايراني شادي و بهار است. از سوي ديگر زندگي او خالي از چاشني اندوه نبوده است... اميدوار باشيم كه با تغيير ديدگاه، بتوان مسير اندوه را برگرداند. ابوسعيد ابوالخير ميگفت:
آن همه اندوه بود و اين همه شادي و آن همه گفتاربود و اين همه كردار »
آنچه در اين بررسي چهارگانه آمده، نه مبتني بر تحقيق تازه،بلكه بر بينش تازه است. ما اگر ادب فارسي را در ارتباط با تاريخ در نظر بگيريم، از منفيهاي آن هم نتيجهگيري آموزنده خواهيم كرد، زيرا كمك به شناخت گذشته ميكنند. در يك جامعة عليل چون احساس درد بوده و راه گريز از آن درد جسته ميشده، غير معهود نبوده، كه به چاره جوئيهاي منفي پناه برده شود؛ آنگونه كه نشانه هائي از آن را در تصّوف ميبينيم.»
(چاپ دوم ،نشر قطره،زمستان 1381 )
آنچه در اين كتاب آمده است
ديباچه
فردوسي ، سخنگوي پيروزي نيكي بر بدي
پرسش و پاسخ
مولوي ، سخنگوي يگانگي انسانها (بخش نخست، مثنوي)
بخش دوم غزلها
پرسش و پاسخ
افزودگي
سعدي ، سخنگوي ضمير آگاه ايراني
پرسش و پاسخ
افزودگي
حافظ ، سخنگوي ضمير ناآگاه ايراني
پرسش و پاسخ
افزودگي
كلام آخر
تمامی حقوق این سایت متعلق به دکتر محمد علی اسلامی ندوشن میباشد.
طراحی و برنامه نویسی:
محمد ریاضی
،
مهدی ولیخانی